Stok değerleme yöntemi seçimi vergi matrahını ve net kârı doğrudan etkiler. Türkiye’de VUK 274 kapsamında 3 yöntem var: FIFO, Ağırlıklı Ortalama (AOM), Hareketli Ortalama. LIFO uygulanamaz. Bu rehber hangi yöntemin sektörünüze uygun olduğunu açıklar.
1. Hızlı Karşılaştırma
| FIFO | Ağırlıklı Ortalama (AOM) | |
|---|---|---|
| Mantık | İlk giren ilk çıkar | Tüm alımların ortalaması |
| Enflasyon ortamında SMM | Düşük (eski ucuz fiyat) | Orta |
| Brüt Kâr | Yüksek (kâr abartılır) | Orta |
| Vergi Yükü | Yüksek | Orta |
| Hesap Karmaşıklığı | Yüksek (her parti ayrı) | Kolay |
| Tipik Sektör | Gıda, ilaç, mevsimsel ürün | Elektronik, yedek parça, beyaz eşya |
2. Sayısal Örnek
Ocak ayında 100 adet × 10 ₺ + Şubat’ta 100 adet × 12 ₺ aldık. Mart ayında 150 adet sattık (her biri 20 ₺’den).
FIFO ile
- SMM = 100 (×10) + 50 (×12) = 1.600 ₺
- Satış geliri = 150 × 20 = 3.000 ₺
- Brüt Kâr = 3.000 − 1.600 = 1.400 ₺
- Kalan stok = 50 × 12 = 600 ₺
Ağırlıklı Ortalama ile
- Ortalama maliyet = (100 × 10 + 100 × 12) / 200 = 11 ₺
- SMM = 150 × 11 = 1.650 ₺
- Brüt Kâr = 3.000 − 1.650 = 1.350 ₺
- Kalan stok = 50 × 11 = 550 ₺
Enflasyon ortamında FIFO daha yüksek kâr gösterir ama bu “hayalet kâr” (enflasyon zammı, gerçek kazanç değil). AOM daha gerçekçi görünüm verir.
3. Hangi Sektör Hangi Yöntem?
FIFO Tercih Edilen Sektörler
- Gıda: Son kullanma tarihi takibi şart, fiziki olarak FIFO çıkışı var
- İlaç: Lot bazlı izlenebilirlik şart
- Mevsimsel ürün: Sezon dışı eski stok değer kaybeder
AOM Tercih Edilen Sektörler
- Elektronik: Aynı ürün farklı zamanlarda farklı fiyatla geliyor
- Yedek parça: Binlerce SKU, fiziki ayrım pratik değil
- Kimyasal ürünler: Karıştırıldığında tek parti
4. Yöntem Değiştirebilir Miyim?
Evet ama yılda bir kez ve önceden mali müşavirinizle koordine ederek. Yöntem değişikliği yıl içinde yapılamaz — eski yıl FIFO, yeni yıl AOM gibi.
5. Pratik Tavsiye
Çoğu KOBİ için AOM hem hesap kolaylığı hem vergi optimizasyonu açısından daha uygun. Ancak gıda/ilaç sektöründe depoda fiziksel FIFO/FEFO (son kullanma tarihi) şarttır; vergi açısından ise yöntem emtianın maliyet bedeliyle değerlenmesi kuralına (VUK 274) uygun seçilir.
OvoCRM’de her ürün için yöntem ayrı seçilebilir. Bir ürün FIFO, başkası AOM tutulabilir. Mali müşavirinize uygun rapor otomatik üretilir.
Detay: Stok Yönetimi Tam Rehberi.