Dövizli işlemi olan her KOBİ’nin baş ağrısı: kambiyo farkı. EUR/USD/GBP cinsinden fatura keserseniz, dövizli kasa/banka tutulursanız, çek/senet vadeli alır-verirseniz — VUK m.280 gereği dönem sonunda “değerleme” yapmanız ve farkı 646 Kambiyo Kârları / 656 Kambiyo Zararları hesabına almanız gerek.

Kambiyo Farkı Nedir?

Dövizli bir varlığın veya yükümlülüğün, dönem sonu (31 Aralık) TCMB döviz alış kuru ile değerlemesi sırasında oluşan değer farkıdır.

Örnek: 1 Mart’ta 1.000 EUR fatura kestiniz (kur: 32 TL → 32.000 TL kayıtlı). 31 Aralık’ta TCMB kur 35 TL.

  • Kayıtlı: 32.000 TL
  • Yıl sonu değerleme: 1.000 × 35 = 35.000 TL
  • Fark: +3.000 TL (kâr) → 646 Kambiyo Kârları hesabına alacak.

Hangi Kalemler Değerlenir?

VUK 280 gereği dövizli:

  • Kasa (örn. 100 EUR/USD/GBP)
  • Banka hesabı (örn. 102 EUR vadesiz)
  • Alıcılar (120 — dövizli vadeli fatura)
  • Satıcılar (320 — dövizli borç)
  • Alınan/Verilen çek-senet (101, 103, 121, 321)
  • Verilen depozito + alınan avans
  • Yurtdışı krediler

Hangi Kur Kullanılır?

TCMB döviz alış kuru (resmi gazetede her gün yayınlanır). 31 Aralık tarihli kur kullanılır.

Önemli: TCMB efektif kuru DEĞİL — döviz alış kuru. İkisi farklıdır. Efektif = nakit döviz, döviz = banka transferi/satış.

Muhasebe Kayıtları

Pozitif fark (646 Kambiyo Kârları)

1.000 EUR alıcı borcunuz var, kayıtlı 32.000 TL. Yıl sonu değerleme 35.000 TL. Fark +3.000 TL kâr:

120 Alıcılar (xxx Müşteri)              3.000
        646 Kambiyo Kârları                   3.000

Negatif fark (656 Kambiyo Zararları)

1.000 EUR satıcı borcu (kayıtlı 32.000 TL). Yıl sonu 35.000 TL. Yüklendiğiniz borç yüksek = zarar 3.000:

656 Kambiyo Zararları                  3.000
        320 Satıcılar (xxx Tedarikçi)          3.000

Tahsilat Sırasında Kambiyo Farkı

Sadece yıl sonu değerleme değil — fatura kuruyla tahsilat kuru farklıysa da kambiyo farkı oluşur.

Örnek: Mart’ta 1.000 EUR fatura kestiniz (kur 32, kayıtlı 32.000 TL). Mayıs’ta tahsil ettiniz (kur 34, banka tutar 34.000 TL).

Fark +2.000 TL = 646 Kambiyo Kârları.

OvoCRM’in ön muhasebe modülü bu farkı otomatik tespit eder + 646/656 hesabına işler. Manuel hesaplama gerekmez.

Aylık vs Yıl Sonu Değerleme

VUK m.280’e göre zorunlu olan dönem sonu (31 Aralık) değerlemesidir. Ama büyük firmalar + UFRS uygulayanlar her ay sonunda da değerler — daha sık değerleme yaparak finansal tablolarda kambiyo etkisini izole eder.

Beyanname Etkisi

  • 646 Kambiyo Kârları: Gelir tablosunda “Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar”. Kurumlar vergisine TABİ.
  • 656 Kambiyo Zararları: “Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar”. Gider olarak indirilir.
  • Hem 646 hem 656 — her ikisi de KDV’ye tabi DEĞİL.

e-Fatura’da Kambiyo Notu

VUK 215/2-a ve UBL-TR standardı — dövizli e-Fatura’da TL eşdeğeri + kur tarihi belirtilir. OvoCRM e-Fatura PDF’de bu notu otomatik basar:

“Bu fatura tutarı 1.000,00 EUR olup, TCMB döviz alış kuru ile 32.000,00 TL eşdeğerindedir (Kur: 32,00 EUR/TL, Tarih: 01.03.2026).”

SSS

646 hesabı borç mu alacak mı çalışır?

646 Kambiyo Kârları bir GELİR hesabıdır, alacak (kredi) tarafında çalışır. Kur lehinize hareket ettiğinde oluşan olumlu fark 646'ya alacak kaydedilir. 656 Kambiyo Zararları ise GİDER hesabıdır ve borç tarafında çalışır. Kısaca: kâr varsa 646 alacak, zarar varsa 656 borç.

646 ile 656 arasındaki fark nedir?

İkisi de dövizli kalemlerin değerlemesinden doğar ama yönleri terstir. Kur farkı lehinize ise 646 Kambiyo Kârları (gelir, alacak), aleyhinize ise 656 Kambiyo Zararları (gider, borç) kullanılır. Aynı dönemde ikisi birden oluşabilir; netleştirilmez, ayrı ayrı kaydedilir.

Yıl sonu değerlemeyi yapmasam ne olur?

Vergi incelemesinde eksik beyan edilen vergi için vergi ziyaı cezası (VUK m.344: verginin bir katı) ve gecikme faizi gündeme gelir. Mali müşaviriniz yıl sonu değerlemeyi yapmadıysa hatalı beyan vermiş olabilirsiniz.

TCMB kuru hafta sonu veya tatil günü için yoksa ne yapılır?

Önceki iş gününün kuru kullanılır. 31 Aralık tatil gününe denk gelirse 30 Aralık kuru esas alınır.

Çoklu döviz hesabı (EUR + USD + GBP) ayrı mı değerlenir?

Evet, her döviz cinsi ayrı değerlenir. EUR alıcılar ile USD alıcılar ayrı ayrı hesaplanır; detay raporlarda döviz bazında ayrışır.

Sonraki Adım

Ön muhasebe modülünü inceleyin — kambiyo farkı otomatik 646/656. Veya Banka mutabakat AI rehberini okuyun.