Dövizli işlemi olan her KOBİ’nin baş ağrısı: kambiyo farkı. EUR/USD/GBP cinsinden fatura keserseniz, dövizli kasa/banka tutulursanız, çek/senet vadeli alır-verirseniz — VUK 215 gereği yıl sonunda “değerleme” yapmanız ve farkı 646 Kambiyo Kârları / 656 Kambiyo Zararları hesabına almanız gerek.

Kambiyo Farkı Nedir?

Dövizli bir varlığın veya yükümlülüğün, dönem sonu (31 Aralık) TCMB döviz alış kuru ile değerlemesi sırasında oluşan değer farkıdır.

Örnek: 1 Mart’ta 1.000 EUR fatura kestiniz (kur: 32 TL → 32.000 TL kayıtlı). 31 Aralık’ta TCMB kur 35 TL.

  • Kayıtlı: 32.000 TL
  • Yıl sonu değerleme: 1.000 × 35 = 35.000 TL
  • Fark: +3.000 TL (kâr) → 646 Kambiyo Kârları hesabına alacak.

Hangi Kalemler Değerlenir?

VUK 280 gereği dövizli:

  • Kasa (örn. 100 EUR/USD/GBP)
  • Banka hesabı (örn. 102 EUR vadesiz)
  • Alıcılar (120 — dövizli vadeli fatura)
  • Satıcılar (320 — dövizli borç)
  • Alınan/Verilen çek-senet (101, 103, 121, 321)
  • Verilen depozito + alınan avans
  • Yurtdışı krediler

Hangi Kur Kullanılır?

TCMB döviz alış kuru (resmi gazetede her gün yayınlanır). 31 Aralık tarihli kur kullanılır.

Önemli: TCMB efektif kuru DEĞİL — döviz alış kuru. İkisi farklıdır. Efektif = nakit döviz, döviz = banka transferi/satış.

Muhasebe Kayıtları

Pozitif fark (646 Kambiyo Kârları)

1.000 EUR alıcı borcunuz var, kayıtlı 32.000 TL. Yıl sonu değerleme 35.000 TL. Fark +3.000 TL kâr:

120 Alıcılar (xxx Müşteri)              3.000
        646 Kambiyo Kârları                   3.000

Negatif fark (656 Kambiyo Zararları)

1.000 EUR satıcı borcu (kayıtlı 32.000 TL). Yıl sonu 35.000 TL. Yüklendiğiniz borç yüksek = zarar 3.000:

656 Kambiyo Zararları                  3.000
        320 Satıcılar (xxx Tedarikçi)          3.000

Tahsilat Sırasında Kambiyo Farkı

Sadece yıl sonu değerleme değil — fatura kuruyla tahsilat kuru farklıysa da kambiyo farkı oluşur.

Örnek: Mart’ta 1.000 EUR fatura kestiniz (kur 32, kayıtlı 32.000 TL). Mayıs’ta tahsil ettiniz (kur 34, banka tutar 34.000 TL).

Fark +2.000 TL = 646 Kambiyo Kârları.

OvoCRM’in ön muhasebe modülü bu farkı otomatik tespit eder + 646/656 hesabına işler. Manuel hesaplama gerekmez.

Aylık vs Yıl Sonu Değerleme

VUK 215 zorunlu olan yıl sonu (31 Aralık) değerleme. Ama büyük firmalar + UFRS uygulayanlar her ay sonunda da değerler — daha sık değerleme yaparak finansal tablolarda kambiyo etkisini izole eder.

Beyanname Etkisi

  • 646 Kambiyo Kârları: Gelir tablosunda “Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar”. Kurumlar vergisine TABİ.
  • 656 Kambiyo Zararları: “Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar”. Gider olarak indirilir.
  • Hem 646 hem 656 — her ikisi de KDV’ye tabi DEĞİL.

e-Fatura’da Kambiyo Notu

VUK 215/2-a ve UBL-TR standardı — dövizli e-Fatura’da TL eşdeğeri + kur tarihi belirtilir. OvoCRM e-Fatura PDF’de bu notu otomatik basar:

“Bu fatura tutarı 1.000,00 EUR olup, TCMB döviz alış kuru ile 32.000,00 TL eşdeğerindedir (Kur: 32,00 EUR/TL, Tarih: 01.03.2026).”

SSS

Yıl sonu değerlemeyi yapmasam ne olur?

Vergi incelemesi durumunda VUK ziyaı cezası %50 + gecikme faizi. Mali müşaviriniz yıl sonu değerlemeyi yapmadıysa hatalı beyan vermiş olabilirsiniz.

TCMB kuru hafta sonu/tatil için yok?

Önceki iş gününün kuru kullanılır. 31 Aralık tatil gününe denk gelirse 30 Aralık kuru.

Çoklu döviz hesabı (EUR + USD + GBP) ayrı mı değerlenir?

Evet, her döviz cinsi ayrı. EUR alıcılar 646’ya, USD alıcılar ayrı 646’ya. Detay raporlarda ayrılır.

Sonraki Adım

Ön muhasebe modülünü inceleyin — kambiyo farkı otomatik 646/656. Veya Banka mutabakat AI rehberini okuyun.